ਜਾਣੋ ਲੀਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ

Liver disease: ਲੀਵਰ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਲੀਵਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੇਟ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪੱਸਲੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲੀਵਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਲੀਵਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ‘ਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੀਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਇਰਸ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲੀਵਰ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਘਾਤਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ
ਲੀਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਲੱਛਣ ਇੰਨੇ ਮਾਮੂਲੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਲੀਵਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਪੀਲਾ ਹੋਣਾ (ਪੀਲੀਆ)
ਪੇਟ ਦਰਦ ਅਤੇ ਫੁੱਲਣਾ
ਸੁੱਜੇ ਹੋਏ ਪੈਰ ਅਤੇ ਗਿੱਟੇ
ਖਾਰਸ਼ ਵਾਲੀ ਚਮੜੀ
ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ
ਫ਼ਿੱਕੇ ਟੱਟੀ ਦਾ ਰੰਗ
ਬਹੁਤ ਥੱਕਿਆ
ਮਤਲੀ ਜਾਂ ਉਲਟੀਆਂ
ਭੁੱਖ ਦੀ ਕਮੀ
ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮਿਲਣਾ ਹੈ

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੇਟ ‘ਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧੇ ਖੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ।

ਲੀਵਰ ਦੀ ਲਾਗ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਪੈਰਾਸਾਈਟ ਜਾਂ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੀਵਰ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਇਰਸ ਖੂਨ, ਵੀਰਜ, ਸੰਕਰਮਿਤ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੀਵਰ ਦੀ ਲਾਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੀਵਰ ਦੀ ਲਾਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਵਾਇਰਸ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ-ਏ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ-ਬੀ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ-ਸੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਅਸਧਾਰਨਤਾਵਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਰੋਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਬਿਲੀਰੀ ਕੋਲਾਂਗਾਈਟਿਸ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕਲੇਰੋਜ਼ਿੰਗ ਕੋਲਾਂਗਾਈਟਿਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਇੱਕ ਅਸਧਾਰਨ ਜੀਨ ਤੁਹਾਡੇ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕ ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ –
hemochromatosis
ਵਿਲਸਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ
ਅਲਫ਼ਾ-1, ਐਂਟੀਟ੍ਰਾਈਪਸਿਨ ਦੀ ਘਾਟ
ਲੀਵਰ ਕੈਂਸਰ, ਬਾਇਲ ਡੈਕਟ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਐਡੀਨੋਮਾ ਵਰਗੇ ਕੈਂਸਰ ਵੀ ਲੀਵਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਕ –
ਹੇਠਾਂ ਲੀਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਕ ਹਨ –

ਭਾਰੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ
ਮੋਟਾਪਾ
ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ
ਟੈਟੂ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣਾ
ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੂਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ
1992 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੂਨ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ

ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰਿਕ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ
ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੈਕਸ
ਕੁਝ ਰਸਾਇਣਾਂ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ
ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ

ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਦਾਨ
ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਤੁਹਾਡਾ ਡਾਕਟਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਾਣੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂਚ ਕਰੇਗਾ।

ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ – ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ, ਕਈ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ, ‘ਲੀਵਰ ਫੰਕਸ਼ਨ ਟੈਸਟ’ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟ ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਮੇਜਿੰਗ ਟੈਸਟ – ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ, ਸੀਟੀ ਸਕੈਨ ਅਤੇ ਐਮਆਰਆਈ ਵੀ ਲੀਵਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਟਿਸ਼ੂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਜਾਂ ਬਾਇਓਪਸੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲੀਵਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੰਬੀ ਸੂਈ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਾਇਓਪਸੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੂਈ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚੁਭ ਕੇ ਟਿਸ਼ੂ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਲਈ ਲੈਬ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੀਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ –
ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਇਸਦੇ ਨਿਦਾਨ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੀਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ‘ਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਬੰਦ ਕਰਨਾ, ਭਾਰ ਘਟਾਉਣਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੀਵਰ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੀਵਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਬਚਦਾ ਹੈ।