ਇਸ ਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੋਨਾਰਕ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ, ਜਾਣੋ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾ

ਇਸ ਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਕੋਨਾਰਕ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੁਰੀ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਕੋਨਾਰਕ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਦਰ 750 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1250 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੰਗ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਰਸਿਮਹਦੇਵ ਪ੍ਰਥਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਬੁਲ ਫਜ਼ਲ ਨੇ ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇਵ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਸਾਰੀ ਆਮਦਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਹੀ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ‘ਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਕਲਿੰਗ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਰੱਥ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਹੈ। ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 12 ਪਹੀਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਦਾ ਵਿਆਸ ਲਗਭਗ 3 ਮੀਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹੀਆਂ ਨੂੰ ਧੂਪ ਘੜੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਾਂ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ‘ਤੇ ਦੋ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ 1200 ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦਿਸੁਮੁਹਾਰਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਪਦ ਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਕੋਨਾਰਕ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਕੋਣ ਅਤੇ ਸੰਦੂਕ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੰਦੂਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਰੱਥ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਜਗਨਨਾਥ ਪੁਰੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਕਲਿੰਗ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਸਾਲ 1984 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬਾ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਕੋੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਮਿੱਤਰਾਵਨ ਵਿਚ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ‘ਤੇ ਕੋਨਾਰਕ ਵਿਖੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦਾ ਮੰਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮਿਲੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।